يک استاد دانشگاه با بيان اينکه نسل جوان بايد تاريخ معاصر را مطالعه کند و ببيند آمريکا در اين مملکت چه کرده، به کودتاي سوم اسفند 1299 شاره کرد و شکل‌گيري و تداوم سلسله پهلوي را حاصل طراحي و حمايت قدرت‌هاي خارجي به‌ويژه انگليس دانست و تأکيد کرد: اين روند از قرارداد وثوق‌الدوله آغاز شد و تا کودتاي 28 مرداد و تثبيت حکومت محمدرضا پهلوي ادامه يافت.

حجت‌الاسلام والمسلمين سيد جلال موسوي شربياني در گفت‌وگو با ايسنا با اشاره به زمينه‌هاي کودتاي 1299 گفت: پديده پهلوي در کشور ايران از دوره کودتاي 1299 اتفاق افتاد، زماني که انگليسي‌ها قصد داشتند قرارداد وثوق‌الدوله را به مجلس شوراي ملي تحميل کنند.

وي به پديده قحطي عظيم در ايران اشاره کرد و افزود: عامل اصلي قحطي انگليسي‌ها بودند، آنها غلات کشور را غارت کردند و برخي زمين‌هاي کشاورزي را به آتش کشيدند که طي آن ميليون‌ها نفر از ايراني‌ها جان باختند.

انقلاب بلشويکي و ترس انگليس از نفوذ کمونيسم در ايران

وي با اشاره به تحولات بين‌المللي آن دوره تصريح کرد: در سال 1917ميلادي، انقلاب بلشويکي در روسيه به پيروزي رسيد. انگليسي‌ها که از نفوذ شعارهاي انقلابي و عدالت‌طلبانه کمونيسم بر مردم ايران هراس داشتند، براي جلوگيري از وقوع يک انقلاب کمونيستي در ايران، تصميم گرفتند با بستن قرارداد وثوق‌الدوله، اوضاع اقتصادي کشور را سامان دهند. اما ذهنيت منفي و تنفر عمومي مردم از انگليس باعث شد مجلس نتواند اين قرارداد را بپذيرد.

شربياني ادامه داد: انگليسي‌ها براي اينکه سلطه‌شان از ايران کم نشود، از طريق دو مهره خود يعني رضاخان ميرپنج و سيدضياءالدين طباطبايي، کودتاي سوم اسفند ???? را ترتيب دادند. در اين کودتا، دولت ساقط و دولت جديدي به رياست سيدضياءالدين تشکيل شد و رضاخان به عنوان وزير جنگ منصوب گرديد. بدين ترتيب، خاندان پهلوي نفوذ خود را در تشکيلات سياسي ايران آغاز کرد.

کابينه سياه و صعود رضاخان به نخست‌وزيري

عضو هئيت علمي دانشگاه تبريز با اشاره به سرنوشت کابينه سيدضياء که به کابينه سياه معروف شد، گفت: رضاخان با سياست‌بازي، سيدضياء را مجبور به ترک ايران کرد و سپس به نخست‌وزيري منصوب شد. او در دوره وزارت جنگ توانسته بود تا حدودي امنيت را برقرار کند و به همين دليل مورد حمايت نمايندگان مجلس قرار گرفت.

وي به نقش فراکسيون تجدد در مجلس اشاره و تصريح کرد: اين فراکسيون مجموعه‌اي از مهره‌هاي انگليسي مانند محمدعلي فروغي بودند که شديداً منافع انگليس را دنبال مي‌کردند. آنها مي‌دانستند رضاخان مي‌تواند اصلاحات مدنظر انگليس را پياده کرده و از نفوذ کمونيسم جلوگيري کند. اين گروه منشوري نوشتند و از رضاخان تعهد گرفتند که در قبال نخست‌وزيري، اصولي همچون جدايي دين از سياست، صنعتي کردن کشور و اعمال ديکتاتوري عامرانه (مدرن) را رعايت کند. رضاخان نيز همه موارد را پذيرفت.

تغيير رويه رضاشاه از رياکاري تا استبداد و گرايش به آلمان

شربياني با بيان اينکه رضاخان با رياکاري و ظاهرسازي خود را فردي مذهبي نشان مي‌داد، خاطرنشان کرد: او پس از نخست‌وزيري و تاج‌گذاري در ارديبهشت 1305، رويه خود را کاملاً تغيير داد. گسترش استبداد، مبارزه با مذهب، کنار گذاشتن روحانيون از مناصب دولتي و غربي‌سازي کشور با الگوبرداري از آتاتورک، از جمله اقدامات او بود. بستن مساجد و حسينيه‌ها و مبارزه با عزاداري‌هاي محرم، بخشي از سياست‌هاي او براي تغيير فرهنگ ايران بود.

وي افزود: رضاشاه که خود را به نژاد آريايي و دوره هخامنشي پيوند مي‌داد، به تدريج به آلمان نازي و هيتلر گرايش پيدا کرد. اين مسئله خشم متفقين (انگلستان، شوروي و فرانسه) را برانگيخت. آنها که خود رضاشاه را به قدرت رسانده بودند، در سال 1320 به ايران حمله کردند و به سلطنت ?? ساله او پايان دادند. ارتش که يک سوم بودجه کشور را به خود اختصاص مي‌داد، نتوانست 24  ساعت مقاومت کند و رضاشاه ناچار به استعفا و ترک ايران شد.

محمدرضا پهلوي، از سلطنت مشروطه تا ديکتاتوري با حمايت آمريکا

اين استاد دانشگاه تبريز در بخش ديگري از سخنان خود به دوران محمدرضا پهلوي پرداخت و گفت: پس از رضاشاه، محمدرضا با حمايت انگليسي‌ها به سلطنت رسيد و قول داد که بر اساس قانون اساسي مشروطه عمل کند. اما در سال 1327  با يک ترور ساختگي که به توده‌اي‌ها نسبت داد، مسير استبداد را در پيش گرفت و متممي به قانون اساسي افزود که به موجب آن، انحلال مجلس در اختيار شاه قرار گرفت.

وي با اشاره به جريان ملي شدن صنعت نفت افزود: نمايندگان جبهه ملي با اتحاد نيروهاي مذهبي، مسئله ملي شدن صنعت نفت را کليد زدند. انگليس که اين اقدام را فاجعه‌اي براي منافع خود مي‌ديد، ايران را تهديد به جنگ کرد. اما آيت‌الله کاشاني با صدور فتوايي، اعلام کرد که اگر انگليس دست از پا خطا کند، با هر انگليسي در ايران چنان رفتار خواهد شد که عبرت شوند. اين تهديد مانع از حمله نظامي شد و نفت ايران ملي گرديد.

شربياني با اشاره به روابط دکتر مصدق و آمريکا گفت: مصدق براي خروج انگليس از ايران به آمريکا روي آورد، اما اين خيالي واهي بود. آمريکايي‌ها در کنار انگليس قرار گرفتند و تحريم‌هايي را عليه ايران اعمال کردند که همچنان ادامه دارد. با ايجاد اختلاف بين مصدق و آيت‌الله کاشاني، پشت نخست‌وزير خالي شد و زمينه براي کودتا فراهم گرديد.

وي به کودتاي 28  مرداد  1332vشاره کرد و گفت: آمريکايي‌ها با طراحي کودتاي آژاکس، دولت مصدق را سرنگون کردند و محمدرضا را به عنوان مهره خود در ايران تثبيت نمودند. او تا سال 1367 به ديکتاتوري تمام‌عيار تبديل شد و با ايجاد ساواک، محدوديت رسانه‌ها و سرکوب مخالفان، بر کشور حکومت کرد. سرانجام مردم ايران با رهبري امام خميني (ره) توانستند با انسجام خود، حکومت پهلوي را ساقط کرده و نظام جمهوري اسلامي را برپا کنند.

شربياني خطاب به نسل جوان تأکيد کرد: نسل جوان بايد تاريخ معاصر را مطالعه کند و ببيند آمريکا در اين مملکت چه کرده است. امروز نظام جمهوري اسلامي، نظامي مردمي است که در طول 47 سال گذشته، عدالت‌طلبي و حق‌طلبي خود را نشان داده است.