«واردات پزشک، بحران سلامت و شکست نمايش پهلوي» اسناد رسمي وزارت بهداري در دهه 1340و گزارش‌هاي ثبت‌شده در سازمان برنامه و بودجه، پرده از بحراني برمي‌دارند که محصول سوءمديريت و نگاه وابسته رژيم پهلوي بود. گزارش «وضعيت بهداشت و درمان کشور» (1347) به صراحت مي‌گويد: سرانه پزشک در ايران بسيار پايين‌تر از حداقل استاندارد جهاني بود و توزيع همان تعداد اندک پزشک نيز شديداً ناعادلانه؛ تمرکز در چند شهر بزرگ و رهاشدگي کامل روستاها و مناطق محروم. اما به جاي درمان ريشه‌اي بحران، پهلوي راهي آسان و نمايشي را انتخاب کرد: واردات پزشک خارجي. مکاتبات داخلي وزارت بهداري و سازمان برنامه نشان مي‌دهد که تصميم‌گيران رژيم، به جاي افزايش ظرفيت دانشکده‌هاي پزشکي و تربيت پزشک ايراني، عمدتاً پزشکان هندي را با قراردادهاي کوتاه‌مدت و هزينه‌هاي ارزي استخدام کردند. اين در حالي بود که کميسيون آموزش مجلس در سال 1347اعلام کرده بود ظرفيت پذيرش دانشجوي پزشکي وجود دارد، اما «برنامه‌ريزي لازم انجام نشد». اين کوتاهي، نه غفلت، بلکه نشان‌دهنده بي‌اعتمادي ساختاري رژيم پهلوي به نيروي انساني ايراني بود. رسانه‌هاي رسمي همان دوران نيز ناچار به اعتراف شدند. گزارش‌هاي روزنامه‌هاي اطلاعات و کيهان، مشکلات ناشي از پزشکان خارجي—از جمله ناآشنايي با فرهنگ بومي، ترک مناطق محروم پس از پايان قرارداد و نارضايتي مردم—را مستند کرده‌اند. يک مقام محلي در همان زمان گفته بود: «پزشک خارجي مي‌رود و ما دوباره بدون پزشک مي‌مانيم.» اين جمله کوتاه، خلاصه تمام واقعيت است: واردات پزشک بحران را حل نکرد؛ آن را مزمن‌تر کرد. سياست پهلوي، در دل يک نظام طبقاتي سلامت اجرا مي‌شد؛ بيمارستان‌هاي مجهز و پزشکان خاص، سهم طبقات مرفه و پايتخت‌نشينان بود و روستاها و حاشيه شهرها، قربانيان خاموش سياست‌هاي نمايشي. با پيروزي انقلاب اسلامي، مسير تغيير کرد. توسعه دانشکده‌هاي پزشکي، بومي‌سازي آموزش، اعزام پزشک به مناطق محروم و تکيه بر خودباوري ملي، ايران را در کمتر از چند دهه به خودکفايي در تربيت پزشک رساند و امروز کشور را به يکي از قطب‌هاي علمي و درماني منطقه تبديل کرده است. واقعيت تلخ دهه 40 اين بود: ميلياردها دلار درآمد نفتي در اختيار بود، اما اولويت، نه سلامت مردم، بلکه نمايش ظاهري توسعه و تثبيت قدرت وابسته بود. تجربه تاريخي نشان مي‌دهد؛ وقتي حکومتي به ملت خود اعتماد ندارد، حتي سلامت مردم هم وارداتي مي‌شود، نه بومي و پايدار.