يونس يوسفي: واگذاري آرارات، يکي از سياه‌ترين لحظه‌هاي تاريخ معاصر ايران است؛ لحظه‌اي که بدون شليک حتي يک گلوله، بخشي از قدرت جغرافيايي کشور دودستي تقديم شد. آرارات، نه صرفاً يک ارتفاع مرزي، بلکه گره راهبردي اتصال ايران به قفقاز و آناتولي بود. دولت رضاخان، در اسارت توهم «ثبات از مسير عقب‌نشيني»، اين نقطه حياتي را قرباني سياست رضايت‌سازي براي همسايگان و حاميان خارجي کرد.

دکتر حسين دهقاني، کارشناس ژئوپوليتيک قفقاز، اين واگذاري را چنين تحليل مي‌کند:

«واگذاري آرارات، يک تصميم مرزي نبود؛ يک پيام بود. پيامي به بازيگران منطقه‌اي که ايرانِ آن دوره، اراده ايستادن بر منافع راهبردي خود را ندارد.»

قرارداد سعدآباد نيز که سال‌ها با واژه‌هايي چون «همکاري منطقه‌اي» بزک شده، در حقيقت سند تثبيت انفعال ايران بود. دکتر محمدرضا حاتمي، استاد ژئوپوليتيک دانشگاه شهيد بهشتي، مي‌گويد:

«سعدآباد نه‌تنها امنيت نياورد، بلکه ايران را از بازيگر مؤثر قفقاز به کشوري حاشيه‌نشين تبديل کرد. اين قرارداد، آغاز فرسايش تدريجي عمق استراتژيک ايران بود.»

امروز، پروژه کريدور زنگزور ادامه مستقيم همان مسير خطرناک است. اين کريدور صرفاً يک راه ترانزيتي نيست؛ تيغي است براي بريدن شريان ژئوپليتيکي ايران. دکتر اميرحسين يوسفي، تحليلگر ارشد مسائل اوراسيا، هشدار مي‌دهد:

«زنگزور، آزمون بيداري ژئوپليتيکي ايران است. اگر اين گلوگاه از دست برود، بازتعريف کل معادلات امنيتي شمال کشور به ضرر ايران رخ خواهد داد.»

رضاخان گمان مي‌کرد با عقب‌نشيني، امنيت مي‌خرد؛ اما تاريخ نشان داد امنيت، محصول اقتدار است نه تمنا. دکتر سعيد شريفي، پژوهشگر تاريخ سياسي ايران، تأکيد مي‌کند:

«خطاي رضاخان فقط در واگذاري زمين نبود؛ در واگذاري فهم ژئوپليتيک بود. هر نسلي که اين فهم را نداشته باشد، محکوم به تکرار همان اشتباه است.»

هشدار بي‌تعارف: ايران آزمايشگاه اشتباهات تاريخي نيست و خاک محل معامله نيست. آرارات يک‌بار از دست رفت؛ زنگزور نبايد دومين لکه ننگ شود. اين‌بار، نه جهل پذيرفتني است، نه سکوت قابل توجيه. زنگزور تنها يک کريدور نيست؛ خط مقدم جنگ بي‌صدايي است که اگر جدي گرفته نشود، فردا هزينه آن را با شدت خواهيم پرداخت.